Người uy tín Vi Xuân Mẹo (thứ ba từ trái) tận tâm tuyên truyền, trao truyền và lan tỏa nét đẹp văn hóa Đền Chín Gian, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc truyền thống trong cộng đồng.
Sinh năm 1963, lớn lên tại thôn Chiềng Cà trong những năm tháng đời sống còn nhiều gian khó, ông Vi Xuân Mẹo thấu hiểu sâu sắc những nhọc nhằn của bà con quê mình. Trước đây, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất tự cung, tự cấp; nhiều hủ tục như cưới hỏi kéo dài, tang ma rườm rà, mê tín dị đoan, tư tưởng trông chờ, ỷ lại vẫn tồn tại, trở thành rào cản không nhỏ đối với sự phát triển.
Từ thực tiễn đó, với phương châm “nói đi đôi với làm”, ông Mẹo từng bước khẳng định uy tín trong cộng đồng. Gia đình ông luôn đi đầu thực hiện nếp sống văn minh: tổ chức cưới hỏi, tang lễ gọn nhẹ, không mê tín dị đoan, chấp hành tốt chính sách dân số, pháp luật của Nhà nước. Chính sự gương mẫu ấy đã tạo dựng niềm tin – yếu tố cốt lõi để những lời vận động của ông thấm sâu vào nhận thức của Nhân dân.
Với vai trò người uy tín, ông luôn xác định xóa bỏ hủ tục không thể nóng vội mà phải kiên trì, mềm dẻo, thuyết phục bằng lý lẽ gắn với thực tiễn, theo cách “mưa dầm thấm lâu”. Trong các buổi họp thôn, sinh hoạt cộng đồng hay những câu chuyện đời thường, ông nhẹ nhàng phân tích cho bà con thấy tác hại của hủ tục đối với kinh tế gia đình, sức khỏe cộng đồng và tương lai con em. Ông thường chia sẻ: “Giữ gìn bản sắc là đúng, nhưng cái gì làm khổ mình, làm nghèo bản mình thì phải mạnh dạn bỏ”.
Nhờ cách tuyên truyền gần gũi, chân thành ấy, nhận thức của Nhân dân Chiềng Cà từng bước chuyển biến rõ rệt. Nhiều năm nay, các đám cưới được tổ chức gọn nhẹ, văn minh; tang lễ không còn kéo dài; các nghi lễ mê tín dị đoan dần được loại bỏ. Đặc biệt, thôn không còn tình trạng tảo hôn, không có trường hợp sinh con thứ ba, không phát sinh tệ nạn xã hội; đời sống cộng đồng ngày càng ổn định, lành mạnh.
Theo ông Vi Xuân Mẹo, xây dựng đời sống văn hóa chỉ thực sự bền vững khi gắn liền với phát triển kinh tế. Vì vậy, bên cạnh vận động xóa bỏ hủ tục, ông tích cực tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân đổi mới tư duy sản xuất, áp dụng tiến bộ khoa học – kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi.
Ông Vi Xuân Mẹo (thứ 6 từ trái) cùng Người uy tín xã Thanh Quân trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng đời sống văn hóa tại khu dân cư.
Cùng với ban phát triển thôn, ông vận động bà con canh tác lúa nước hai vụ, mở rộng diện tích trồng rau màu, phát triển cây mía, sắn, trồng rừng keo, từng bước hình thành mô hình kinh tế nông – lâm kết hợp phù hợp với điều kiện địa phương. Nhiều hộ gia đình mạnh dạn mở cửa hàng buôn bán nhỏ lẻ dọc các tuyến đường, vừa phục vụ nhu cầu sinh hoạt, vừa tăng thêm thu nhập.
Nhờ đó, kinh tế thôn Chiềng Cà ngày càng khởi sắc: tỷ lệ lao động có việc làm đạt khoảng 86%, thu nhập bình quân gần 42 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt qua từng năm. Khi đời sống vật chất được nâng lên, Nhân dân càng thêm tin tưởng, tự giác thực hiện nếp sống mới, chủ động từ bỏ những tập quán lạc hậu từng níu kéo sự phát triển.
Điều đáng quý ở ông Vi Xuân Mẹo là trong quá trình xóa bỏ hủ tục, ông luôn đề cao việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Ông vận động Nhân dân duy trì, khôi phục các hoạt động văn hóa – văn nghệ, thể thao dân gian như thổi sáo, khèn bè, khắp Thái, nhảy sạp, cồng chiêng, đẩy gậy, kéo co, tung còn… Nhà văn hóa thôn được đầu tư xây dựng khang trang, trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng sôi nổi, thu hút đông đảo người dân tham gia thường xuyên. Qua đó, đời sống tinh thần ngày càng phong phú, tình làng nghĩa xóm thêm gắn bó, khối đại đoàn kết toàn dân được củng cố vững chắc.
Không chỉ tiên phong trong xây dựng đời sống văn hóa mới, ông còn là cầu nối tin cậy giữa Nhân dân với cấp ủy, chính quyền. Ông tích cực tham gia hòa giải mâu thuẫn ngay từ cơ sở; vận động Nhân dân chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tuyên truyền thanh niên thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn. Nhiều năm liền, thôn Chiềng Cà không xảy ra vụ việc phức tạp, không có khiếu kiện đông người; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững.
Với những đóng góp bền bỉ và hiệu quả, ông Vi Xuân Mẹo đã được Đảng ủy, UBND xã Thanh Quân và các đoàn thể ghi nhận bằng nhiều giấy khen; được Ủy ban Dân tộc Trung ương tặng Bằng khen năm 2020, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa tặng Bằng khen năm 2025 vì có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua yêu nước.
Song với ông, phần thưởng lớn nhất chính là sự đổi thay từng ngày của bản làng, là niềm tin yêu và sự đồng thuận của Nhân dân. Từ những việc làm bình dị nhưng đầy trách nhiệm, ông Vi Xuân Mẹo thực sự là người uy tín tiêu biểu trong xây dựng đời sống văn hóa mới, góp phần đưa thôn Chiềng Cà nói riêng, xã Thanh Quân nói chung phát triển bền vững, văn minh và giàu bản sắc.