Người Thái ở Thanh Quân có phong tục, tập quán, tiếng nói riêng; có truyền thống trồng lúa nước, chăn nuôi, dệt thổ cẩm và nhiều sinh hoạt văn hóa cộng đồng mang đậm bản sắc. Những giá trị văn hóa ấy không chỉ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của Nhân dân mà ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững.

Đền Chín Gian – điểm nhấn văn hóa tâm linh đặc sắc

Nổi bật trong kho tàng di sản văn hóa của địa phương là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh Đền Chín Gian – công trình tâm linh tiêu biểu, góp phần tạo nên không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái.

Tọa lạc trên đồi Pú Pỏm, đền mang kiến trúc nhà sàn truyền thống với 9 gian thờ chính, biểu trưng cho sự hài hòa giữa trời – đất – con người. Tên gọi “Chín Gian” bắt nguồn từ việc thờ 9 mường của người Thái gồm: Mường Cháng, Mường Lự, Mường Pan , Mường Luộc, Mường Phụ, Mường Chiêng Ván, Mường Mưn , Mường Mủn và Mường Chai.

Sau nhiều năm xuống cấp, đền được khởi công tôn tạo từ tháng 4/2016 và hoàn thành vào tháng 9/2017. Ngoài việc thờ các vị thần linh, đền còn là nơi tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của các dân tộc trên địa bàn.

Trước sân đền, hệ thống 9 con trâu đá (6 trâu đen, 3 trâu trắng) cùng 9 giếng nước được phục dựng, mang đậm dấu ấn tín ngưỡng nông nghiệp, phản ánh sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Hằng năm, vào dịp đầu xuân, Lễ hội “Dâng trâu tế trời” được tổ chức trang trọng, thu hút hàng nghìn lượt Nhân dân và du khách thập phương đến dâng hương, tham gia lễ hội, bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Khơi dậy tiềm năng du lịch từ bản sắc văn hóa dân tộc

Nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong phát triển du lịch, xã Thanh Quân đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho Nhân dân về phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống của người Thái.

Từ chủ trương đúng đắn đó, nhiều mô hình du lịch bước đầu được hình thành. Tiêu biểu là mô hình homestay “Mộc Sơn Quán” của gia đình chị Nguyễn Thị Ngọc (thôn Ná Cà 2) – không gian lưu trú được xây dựng từ tre, nứa mộc mạc, gần gũi thiên nhiên, mang đậm phong cách nhà sàn truyền thống. Đây không chỉ là nơi nghỉ chân mà còn là điểm trải nghiệm văn hóa bản địa cho du khách.

Chị Ngọc chia sẻ: “Du khách đến với Thanh Quân không chỉ để tham quan đền Chín Gian mà còn muốn tìm hiểu đời sống, sinh hoạt của người dân bản địa. Nếu biết khai thác đúng hướng thì người dân sẽ có thêm việc làm và thu nhập ổn định ngay trên chính mảnh đất quê hương”.

Bên cạnh đó, du khách còn có cơ hội khám phá Thác Sao Va – dòng thác trắng xóa như dải lụa mềm vắt ngang núi rừng. Khi đến đây, du khách được nghỉ tại nhà sàn, tham gia các hoạt động nhảy sạp, khua luống, đốt lửa trại, giao lưu văn hóa – văn nghệ và thưởng thức những món ăn đặc sản mang đậm hương vị núi rừng Tây Thanh Hóa.

Định hướng phát triển du lịch bền vững

Theo đồng chí Đàm Văn Thông, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Quân, để đưa du lịch trở thành hướng đi mới trong phát triển kinh tế - xã hội, địa phương đang tập trung bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống như Lễ Xăng Khan, Lễ Cát Sa; khôi phục các trò chơi, trò diễn dân gian như ném còn, nhảy sạp; đồng thời đầu tư các tuyến đường vào những khu thác nước còn nguyên sơ nhằm phục vụ phát triển du lịch.

“Chúng tôi xác định phát triển du lịch văn hóa tâm linh gắn với du lịch sinh thái, lấy người dân làm chủ thể, qua đó tạo sinh kế mới và nâng cao đời sống cho Nhân dân”, đồng chí Thông cho biết.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, xã Thanh Quân tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú; tăng cường đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân; đẩy mạnh quảng bá hình ảnh địa phương; đồng thời kiên trì nguyên tắc phát triển gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường sinh thái.

Hướng tới tương lai phát triển bền vững

Việc tăng cường kết nối, giữ gìn, bảo tồn và phát huy nền văn hóa giàu bản sắc dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững đang mở ra hướng đi mới cho xã Thanh Quân. Không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống quý báu của đồng bào dân tộc Thái, mô hình này còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao đời sống Nhân dân và xây dựng hình ảnh một vùng quê giàu bản sắc, thân thiện, hấp dẫn trong lòng du khách.

Thanh Quân đang từng bước khẳng định rằng: bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ quá khứ mà còn là chìa khóa mở ra tương lai phát triển bền vững cho miền đất giàu truyền thống này.