Đầu xuân, lễ dâng trâu tế trời được tổ chức để tri ân tiền nhân, thu hút đông đảo người dân và du khách tham dự.

Đầu xuân hằng năm, lễ dâng trâu tế trời được tổ chức trang trọng nhằm tri ân tiền nhân, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương về dự hội. Theo sử sách và truyền khẩu dân gian, Đền Chín Gian xưa có tên gọi là “Tến Xớ Quái” (đền Hiến Trâu), tọa lạc trên đồi Pú Pỏm, bên dòng suối Tốn hiền hòa. Ngôi đền được dựng theo kiến trúc nhà sàn truyền thống với chín gian, mỗi gian tượng trưng cho một mường trong cộng đồng người Thái vùng phía Tây Thanh – Nghệ. Đây từng là nơi hội tụ, giao lưu văn hóa và thực hành tín ngưỡng quan trọng của cư dân trong vùng.

Trước ngôi đền có 9 con trâu (6 trâu đen, 3 trâu bạc) quỳ gối, thành kính chầu vào, tạo nên khung cảnh trang nghiêm và linh thiêng.

Trước mặt 9 con trâu là 9 vạc nước tượng trưng cho nguồn nước thiêng – mạch sống nuôi dưỡng bản mường, gửi gắm ước vọng về sự no đủ, sinh sôi và bền vững của cộng đồng.

Điểm nhấn đặc biệt trước sân đền là cụm chín con trâu đá (gồm sáu trâu đen, ba trâu bạc) quỳ gối, thành kính hướng vào đền thiêng, tạo nên khung cảnh trang nghiêm, linh ứng. Phía trước mỗi con trâu là những vạc nước tượng trưng, gợi nhắc nguồn nước thiêng – mạch sống nuôi dưỡng bản mường, thể hiện ước vọng về sự sinh sôi, no đủ và trường tồn của cộng đồng.

Hình ảnh những con trâu quỳ gối không chỉ tái hiện nghi thức dâng lễ vật trong tín ngưỡng dân gian, mà còn hàm chứa ý nghĩa sâu sắc về lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân đã có công khai bản, lập mường. Trong đời sống văn hóa của người Thái, con trâu không chỉ là “đầu cơ nghiệp” mà còn mang giá trị linh thiêng, là cầu nối giữa con người với thần linh, trời đất.

Năm 2026, lễ hội dâng trâu tế trời tại Đền Chín Gian dự kiến sẽ diễn ra trong hai ngày 27 và 28/3 (tức ngày 9 và 10 tháng Hai âm lịch). Đây là dịp để đồng bào tưởng nhớ công lao của các bậc khai phá, đồng thời cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Trong không gian linh thiêng của ngôi đền, tiếng khấn của thầy mo, các nghi thức tế lễ trang trọng cùng những hoạt động văn hóa, văn nghệ truyền thống đã tạo nên bức tranh sinh động, đậm đà bản sắc dân tộc.

Trải qua những biến động của lịch sử, ngôi đền cổ từng bị mai một, lễ hội cũng có thời gian dài gián đoạn. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp chính quyền và Nhân dân địa phương, Đền Chín Gian đã được tu bổ, tôn tạo khang trang trên nền đất cũ. Những giá trị văn hóa truyền thống vì thế được khôi phục, gìn giữ và tiếp tục lan tỏa trong đời sống cộng đồng.

Ngày nay, Đền Chín Gian không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Thanh Quân nói riêng, Thanh Hóa nói chung. Việc phục dựng hình ảnh chín con trâu quỳ gối cùng lễ hội dâng trâu tế trời không chỉ khẳng định giá trị độc đáo của di sản, mà còn mở ra hướng phát triển du lịch văn hóa tâm linh bền vững, góp phần thúc đẩy kinh tế – xã hội địa phương.

Hiện nay, lễ hội dâng trâu tế trời Đền Chín Gian đang được các cấp, ngành hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh chín con trâu đá lặng lẽ quỳ gối trước cửa đền thiêng như một lời nhắc nhở sâu sắc về cội nguồn, về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” – giá trị bền vững làm nên sức sống trường tồn của văn hóa dân tộc trên mảnh đất xứ Thanh.